chemia

 

Propozycja wymagań programowych na poszczególne oceny przygotowana na podstawie treści zawartych w podstawie programowej, programie nauczania oraz podręczniku dla klasy siódmej szkoły podstawowej Chemia Nowej Ery

Wyróżnione wymagania programowe odpowiadają wymaganiom ogólnym i szczegółowym zawartym w treściach nauczania podstawy programowej.

 

I. Substancje i ich przemiany

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– zalicza chemię do nauk przyrodniczych

stosuje zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni chemicznej

nazywa wybrane elementy szkła i sprzętu laboratoryjnego oraz określa ich przeznaczenie

– zna sposoby opisywania doświadczeń chemicznych

opisuje właściwości substancji będących głównymi składnikami produktów stosowanych na co dzień

– definiuje pojęcie gęstość

– podaje wzór na gęstość

przeprowadza proste obliczenia

z wykorzystaniem pojęć masa, gęstość, objętość

– wymienia jednostki gęstości

– odróżnia właściwości fizyczne od chemicznych

– definiuje pojęcie mieszanina substancji

opisuje cechy mieszanin jednorodnych

i niejednorodnych

– podaje przykłady mieszanin

opisuje proste metody rozdzielania mieszanin na składniki

definiuje pojęcia zjawisko fizyczne
 i reakcja chemiczna

podaje przykłady zjawisk fizycznych

i reakcji chemicznych zachodzących

w otoczeniu człowieka

– definiuje pojęcia pierwiastek chemiczny

i związek chemiczny

– dzieli substancje chemiczne na proste

i złożone oraz na pierwiastki i związki chemiczne

– podaje przykłady związków chemicznych

dzieli pierwiastki chemiczne na

metale i niemetale

– podaje przykłady pierwiastków chemicznych (metali i niemetali)

odróżnia metale i niemetale na podstawie ich właściwości

opisuje, na czym polegają rdzewienie
   i korozja

– wymienia niektóre czynniki powodujące korozję

posługuje się symbolami chemicznymi pierwiastków (H, O, N, Cl, S, C, P, Si, Na, K, Ca, Mg, Fe, Zn, Cu, Al, Pb, Sn, Ag, Hg)

Uczeń:

– omawia, czym zajmuje się chemia

– wyjaśnia, dlaczego chemia jest nauką

przydatną ludziom

– wyjaśnia, czym są obserwacje, a czym wnioski z doświadczenia

– przelicza jednostki (masy, objętości, gęstości)

– wyjaśnia, czym ciało fizyczne różni się

od substancji

– opisuje właściwości substancji

– wymienia i wyjaśnia podstawowe sposoby

rozdzielania mieszanin na składniki

sporządza mieszaninę

dobiera metodę rozdzielania mieszaniny na składniki

opisuje i porównuje zjawisko fizyczne

i reakcję chemiczną

projektuje doświadczenia ilustrujące zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną

– definiuje pojęcie stopy metali

– podaje przykłady zjawisk fizycznych

i reakcji chemicznych zachodzących

w otoczeniu człowieka

– wyjaśnia potrzebę wprowadzenia symboli

chemicznych

– rozpoznaje pierwiastki i związki chemiczne

wyjaśnia różnicę między pierwiastkiem, związkiem chemicznym i mieszaniną

proponuje sposoby zabezpieczenia przed rdzewieniem przedmiotów wykonanych
z żelaza

Uczeń:

– podaje zastosowania wybranego szkła i sprzętu laboratoryjnego

– identyfikuje substancje na podstawie

podanych właściwość

przeprowadza obliczenia

z wykorzystaniem pojęć: masa, gęstość, objętość

– przelicza jednostki

– podaje sposób rozdzielenia wskazanej

mieszaniny na składniki

wskazuje różnice między właściwościami fizycznymi składników mieszaniny, które umożliwiają jej rozdzielenie

– projektuje doświadczenia ilustrujące reakcję chemiczną i formułuje wnioski

– wskazuje w podanych przykładach

reakcję chemiczną i zjawisko fizyczne

– wskazuje wśród różnych substancji mieszaninę i związek chemiczny

– wyjaśnia różnicę między mieszaniną

a związkiem chemicznym

– odszukuje w układzie okresowym pierwiastków podane pierwiastki chemiczne

– opisuje doświadczenia wykonywane na lekcji

– przeprowadza wybrane doświadczenia

 

Uczeń:

– omawia podział chemii na organiczną
i nieorganiczną

– definiuje pojęcie patyna

– projektuje doświadczenie o podanym tytule (rysuje schemat, zapisuje obserwacje i formułuje wnioski)

– przeprowadza doświadczenia z działu

Substancje i ich przemiany

– projektuje i przewiduje wyniki doświadczeń na podstawie posiadanej wiedzy

 

 


Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej.
Uczeń:

– opisuje zasadę rozdziału mieszanin metodą chromatografii

– opisuje sposób rozdzielania na składniki bardziej złożonych mieszanin z wykorzystaniem metod spoza podstawy programowej

– wykonuje obliczenia – zadania dotyczące mieszanin

 


Składniki powietrza i rodzaje przemian, jakim ulegają

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

opisuje skład i właściwości powietrza

– określa, co to są stałe i zmienne składniki powietrza

opisuje właściwości fizyczne i chemiczne tlenu, tlenku węgla(IV), wodoru, azotu oraz właściwości fizyczne gazów szlachetnych

– podaje, że woda jest związkiem

chemicznym wodoru i tlenu

tłumaczy, na czym polega zmiana stanu skupienia na przykładzie wody

– definiuje pojęcie wodorki

omawia obieg tlenu i tlenku węgla(IV) w przyrodzie

– określa znaczenie powietrza, wody, tlenu, tlenku węgla(IV)

– podaje, jak można wykryć tlenek węgla(IV)

– określa, jak zachowują się substancje

higroskopijne

opisuje, na czym polegają reakcje syntezy, analizy, wymiany

– omawia, na czym polega spalanie

– definiuje pojęcia substrat i produkt reakcji chemicznej

wskazuje substraty i produkty reakcji chemicznej

określa typy reakcji chemicznych

– określa, co to są tlenki i zna ich podział

wymienia podstawowe źródła, rodzaje i skutki zanieczyszczeń powietrza

wskazuje różnicę między reakcjami egzo- i endoenergetyczną

– podaje przykłady reakcji egzo-

i endoenergetycznych

– wymienia niektóre efekty towarzyszące

reakcjom chemicznym

Uczeń:

– projektuje i przeprowadza doświadczenie potwierdzające, że powietrze jest mieszaniną jednorodną gazów

– wymienia stałe i zmienne składniki powietrza

– oblicza przybliżoną objętość tlenu i azotu,  np. w sali lekcyjnej

– opisuje, jak można otrzymać tlen

– opisuje właściwości fizyczne i chemiczne  gazów szlachetnych, azotu

podaje przykłady wodorków niemetali

– wyjaśnia, na czym polega proces fotosyntezy

wymienia niektóre zastosowania azotu, gazów szlachetnych, tlenku węgla(IV), tlenu, wodoru

– podaje sposób otrzymywania tlenku węgla(IV) (na przykładzie reakcji węgla z tlenem)

– definiuje pojęcie reakcja charakterystyczna

– planuje doświadczenie umożliwiające wykrycie obecności tlenku węgla(IV) w powietrzu wydychanym z płuc

– wyjaśnia, co to jest efekt cieplarniany

– opisuje rolę wody i pary wodnej w przyrodzie

– wymienia właściwości wody

– wyjaśnia pojęcie higroskopijność

– zapisuje słownie przebieg reakcji chemicznej

– wskazuje w zapisie słownym przebiegu reakcji chemicznej substraty i produkty, pierwiastki i związki chemiczne

– opisuje, na czym polega powstawanie dziury ozonowej i kwaśnych opadów

– podaje sposób otrzymywania wodoru (w reakcji kwasu chlorowodorowego z metalem)

− opisuje sposób identyfikowania gazów: wodoru, tlenu, tlenku węgla(IV)

wymienia źródła, rodzaje i skutki zanieczyszczeń powietrza

wymienia niektóre sposoby postępowania pozwalające chronić powietrze przed zanieczyszczeniami

definiuje pojęcia reakcje egzo- i endoenergetyczne

Uczeń:

– określa, które składniki powietrza są stałe,

a które zmienne

– wykonuje obliczenia dotyczące zawartości procentowej substancji występujących w powietrzu

– wykrywa obecność tlenku węgla(IV)

– opisuje właściwości tlenku węgla(II)

– wyjaśnia rolę procesu fotosyntezy w naszym życiu

– podaje przykłady substancji szkodliwych dla środowiska

– wyjaśnia, skąd się biorą kwaśne opady

– określa zagrożenia wynikające z efektu

cieplarnianego, dziury ozonowej, kwaśnych opadów

proponuje sposoby zapobiegania powiększaniu się dziury ozonowej

i ograniczenia powstawania kwaśnych opadów

projektuje doświadczenia, w których otrzyma tlen, tlenek węgla(IV), wodór

– projektuje doświadczenia, w których zbada właściwości tlenu, tlenku węgla(IV), wodoru

– zapisuje słownie przebieg różnych rodzajów reakcji chemicznych

podaje przykłady różnych typów reakcji chemicznych

– wykazuje obecność pary wodnej

w powietrzu

– omawia sposoby otrzymywania wodoru

– podaje przykłady reakcji egzo-

i endoenergetycznych

– zalicza przeprowadzone na lekcjach reakcje do egzo- lub endoenergetycznych

Uczeń:

– otrzymuje tlenek węgla(IV) w reakcji węglanu wapnia z kwasem chlorowodorowym

– wymienia różne sposoby otrzymywania tlenu, tlenku węgla(IV), wodoru

– projektuje doświadczenia dotyczące powietrza i jego składników

– uzasadnia, na podstawie reakcji magnezu z tlenkiem węgla(IV), że tlenek węgla(IV) jest związkiem chemicznym węgla i tlenu

– uzasadnia, na podstawie reakcji magnezu  z parą wodną, że woda jest związkiem chemicznym tlenu i wodoru

planuje sposoby postępowania umożliwiające ochronę powietrza przed zanieczyszczeniami

– identyfikuje substancje na podstawie schematów reakcji chemicznych

– wykazuje zależność między rozwojem cywilizacji a występowaniem zagrożeń, np. podaje przykłady dziedzinżycia, których rozwój powodujenegatywne skutki dla środowiskaprzyrodniczego

 

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:

– opisuje destylację skroplonego powietrza


Atomy i cząsteczki

 

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– definiuje pojęcie materia

– definiuje pojęcie dyfuzji

– opisuje ziarnistą budowę materii

– opisuje, czym atom różni się od cząsteczki

– definiuje pojęcia: jednostka masy atomowej,

masa atomowa, masa cząsteczkowa

oblicza masę cząsteczkową prostych związków chemicznych

– opisuje i charakteryzuje skład atomu

pierwiastka chemicznego (jądro – protony i neutrony, powłoki elektronowe – elektrony)

wyjaśni, co to są nukleony

– definiuje pojęcie elektrony walencyjne

– wyjaśnia, co to są liczba atomowa, liczba masowa

ustala liczbę protonów, elektronów, neutronów w atomie danego pierwiastka chemicznego, gdy znane są liczby atomowa i masowa

podaje, czym jest konfiguracja elektronowa

definiuje pojęcie izotop

– dokonuje podziału izotopów

wymienia najważniejsze dziedziny życia,
w których mają zastosowanie izotopy

– opisuje układ okresowy pierwiastków

chemicznych

– podaje treść prawa okresowości

– podaje, kto jest twórcą układu okresowego

pierwiastków chemicznych

odczytuje z układu okresowego podstawowe informacje o pierwiastkach chemicznych

– określa rodzaj pierwiastków (metal, niemetal) i podobieństwo właściwości pierwiastków w grupie

Uczeń:

planuje doświadczenie potwierdzające

ziarnistość budowy materii

wyjaśnia zjawisko dyfuzji

– podaje założenia teorii atomistyczno-

-cząsteczkowej budowy materii

– oblicza masy cząsteczkowe

– opisuje pierwiastek chemiczny jako zbiór atomów o danej liczbie atomowej Z

– wymienia rodzaje izotopów

– wyjaśnia różnice w budowie atomów

izotopów wodoru

wymienia dziedziny życia, w których stosuje się izotopy

– korzysta z układu okresowego pierwiastków

chemicznych

– wykorzystuje informacje odczytane z układu

okresowego pierwiastków chemicznych

– podaje maksymalną liczbę elektronów na

poszczególnych powłokach (K, L, M)

– zapisuje konfiguracje elektronowe

– rysuje modele atomów pierwiastków chemicznych

– określa, jak zmieniają się niektóre właściwości pierwiastków w grupie i okresie

 

Uczeń:

wyjaśnia różnice między pierwiastkiem

a związkiem chemicznym na podstawie założeń teorii atomistyczno-cząsteczkowej budowy materii

– oblicza masy cząsteczkowe związków chemicznych

– definiuje pojęcie masy atomowej jako średniej mas atomów danego pierwiastka, z uwzględnieniem jego składu izotopowego

– wymienia zastosowania różnych izotopów

– korzysta z informacji zawartych w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

– oblicza maksymalną liczbę elektronów

w powłokach

– zapisuje konfiguracje elektronowe

– rysuje uproszczone modele atomów

– określa zmianę właściwości pierwiastków
w grupie i okresie

 

Uczeń:

wyjaśnia związek między podobieństwami właściwości pierwiastków chemicznych zapisanych w tej samej grupie układu okresowego a budową ich atomów i liczbą elektronów walencyjnych

− wyjaśnia, dlaczego masy atomowe podanych pierwiastków chemicznych w układzie okresowym nie są liczbami całkowitymi

 

 

 

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej.
Uczeń:
– oblicza zawartość procentową izotopów w pierwiastku chemicznym

  • opisuje historię odkrycia budowy atomu i powstania układu okresowego pierwiastków

  • definiuje pojęcie promieniotwórczość

  • określa, na czym polegają promieniotwórczość naturalna i sztuczna

  • definiuje pojęcie reakcja łańcuchowa

  • wymienia ważniejsze zagrożenia związane z promieniotwórczością

  • wyjaśnia pojęcie okres półtrwania (okres połowicznego rozpadu)

  • rozwiązuje zadania związane z pojęciami okres półtrwania i średnia masa atomowa

  • charakteryzuje rodzaje promieniowania

  • wyjaśnia, na czym polegają przemiany α, β

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Łączenie się atomów. Równania reakcji chemicznych

     

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– wymienia typy wiązań chemicznych

– podaje definicje: wiązania kowalencyjnego niespolaryzowanego, wiązania kowalencyjnego spolaryzowanego, wiązania jonowego

definiuje pojęcia: jon, kation, anion

definiuje pojęcie elektroujemność

posługuje się symbolami pierwiastków chemicznych

podaje, co występuje we wzorze elektronowym

– odróżnia wzór sumaryczny od wzoru

strukturalnego

zapisuje wzory sumaryczne i strukturalne cząsteczek

– definiuje pojęcie wartościowość

– podaje wartościowość pierwiastków

chemicznych w stanie wolnym

odczytuje z układu okresowego

maksymalną wartościowość pierwiastków chemicznych względem wodoru grup 1., 2. i 13.−17.

– wyznacza wartościowość pierwiastków

chemicznych na podstawie wzorów

sumarycznych

– zapisuje wzory sumaryczny i strukturalny cząsteczki związku dwupierwiastkowego na podstawie wartościowości pierwiastków chemicznych

– określa na podstawie wzoru liczbę atomów

pierwiastków w związku chemicznym

interpretuje zapisy (odczytuje ilościowo i jakościowo proste zapisy), np.: H2, 2 H, 2 H2 itp.

ustala na podstawie wzoru sumarycznego nazwę prostych dwupierwiastkowych związków chemicznych

– ustala na podstawie nazwy wzór

sumaryczny prostych

dwupierwiastkowych związków

chemicznych

– rozróżnia podstawowe rodzaje reakcji

chemicznych

wskazuje substraty i produkty reakcji chemicznej

– podaje treść prawa zachowania masy

– podaje treść prawa stałości składu

związku chemicznego

przeprowadza proste obliczenia

z wykorzystaniem prawa zachowania

Uczeń:

opisuje rolę elektronów zewnętrznej powłoki w łączeniu się atomów

odczytuje elektroujemność pierwiastków chemicznych

opisuje sposób powstawania jonów

– określa rodzaj wiązania w prostych

przykładach cząsteczek

− podaje przykłady substancji o wiązaniu

kowalencyjnym i substancji o wiązaniu jonowym

– przedstawia tworzenie się wiązań chemicznych kowalencyjnego i jonowego dla prostych przykładów

określa wartościowość na podstawie układu okresowego pierwiastków

– zapisuje wzory związków chemicznych na podstawie podanej wartościowości lub nazwy pierwiastków chemicznych

– podaje nazwę związku chemicznego

na podstawie wzoru

– określa wartościowość pierwiastków

w związku chemicznym

– zapisuje wzory cząsteczek, korzystając

z modeli

– wyjaśnia znaczenie współczynnika

stechiometrycznego i indeksu stechiometrycznego

– wyjaśnia pojęcie równania reakcji

chemicznej

– odczytuje proste równania reakcji chemicznych

zapisuje równania reakcji chemicznych

− dobiera współczynniki w równaniach

reakcji chemicznych

 

Uczeń:

– określa typ wiązania chemicznego

w podanym przykładzie

wyjaśnia na podstawie budowy atomów, dlaczego gazy szlachetne są bardzo mało aktywne chemicznie

– wyjaśnia różnice między typami wiązań chemicznych

opisuje powstawanie wiązań kowalencyjnych dla wymaganych przykładów

opisuje mechanizm powstawania wiązania jonowego

opisuje, jak  wykorzystać elektroujemność do określenia rodzaju wiązania chemicznego w cząsteczce

– wykorzystuje pojęcie wartościowości

odczytuje z układu okresowego

wartościowość pierwiastków

chemicznych grup 1., 2. i 13.−17. (względem wodoru, maksymalną względem tlenu)

– nazywa związki chemiczne na podstawie wzorów sumarycznych i zapisuje wzory na podstawie ich nazw

– zapisuje i odczytuje równania reakcji

chemicznych (o większym stopniu trudności)

– przedstawia modelowy schemat równania reakcji chemicznej

– rozwiązuje zadania na podstawie prawa zachowania masy i prawa stałości składu związku chemicznego

dokonuje prostych obliczeń stechiometrycznych

Uczeń:

– wykorzystuje pojęcie elektroujemności do określania rodzaju wiązania w podanych substancjach

–  uzasadnia i udowadnia doświadczalnie, że masa substratów jest równa masie produktów

– rozwiązuje trudniejsze zadania dotyczące poznanych praw (zachowania masy, stałości składu związku chemicznego)

– wskazuje podstawowe różnice między wiązaniami kowalencyjnym a jonowym oraz kowalencyjnym niespolaryzowanym a kowalencyjnym spolaryzowanym

– opisuje zależność właściwości związku chemicznego od występującego w nim wiązania chemicznego

porównuje właściwości związków kowalencyjnych i jonowych (stan skupienia, rozpuszczalność w wodzie, temperatury topnienia i wrzenia, przewodnictwo ciepła i elektryczności)

– zapisuje i odczytuje równania reakcji chemicznych o dużym stopniu trudności

– wykonuje obliczenia stechiometryczne

 

 

 

 

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej.
Uczeń:

  • opisuje wiązania koordynacyjne i metaliczne

    – wykonuje obliczenia na podstawie równania reakcji chemicznej

    – wykonuje obliczenia z wykorzystaniem pojęcia wydajność reakcji

    – zna pojęcia: mol, masa molowa i objętość molowa i wykorzystuje je w obliczeniach

  • określa, na czym polegają reakcje utleniania-redukcji

  • definiuje pojęcia: utleniacz i reduktor

  • zaznacza w zapisie słownym przebiegu reakcji chemicznej procesy utleniania i redukcji oraz utleniacz, reduktor

  • podaje przykłady reakcji utleniania-redukcji zachodzących w naszym otoczeniu; uzasadnia swój wybór


Woda i roztwory wodne

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– charakteryzuje rodzaje wód występujących

w przyrodzie

– podaje, na czym polega obieg wody

w przyrodzie

– podaje przykłady źródeł zanieczyszczenia wód

– wymienia niektóre skutki zanieczyszczeń oraz sposoby walki z nimi

– wymienia stany skupienia wody

– określa, jaką wodę nazywa się wodą destylowaną

– nazywa przemiany stanów skupienia wody

– opisuje właściwości wody

– zapisuje wzory sumaryczny i strukturalny

cząsteczki wody

– definiuje pojęcie dipol

– identyfikuje cząsteczkę wody jako dipol

– wyjaśnia podział substancji na dobrze rozpuszczalne, trudno rozpuszczalne oraz praktycznie nierozpuszczalne w wodzie

podaje przykłady substancji, które

rozpuszczają się i nie rozpuszczają się

w wodzie

– wyjaśnia pojęcia: rozpuszczalnik i substancja

rozpuszczana

projektuje doświadczenie dotyczące rozpuszczalności różnych substancji w wodzie

– definiuje pojęcie rozpuszczalność

– wymienia czynniki, które wpływają

na rozpuszczalność substancji

– określa, co to jest krzywa rozpuszczalności

odczytuje z wykresu rozpuszczalności

rozpuszczalność danej substancji w podanej

temperaturze

– wymienia czynniki wpływające na szybkość

rozpuszczania się substancji stałej w wodzie

– definiuje pojęcia: roztwór właściwy, koloid

i zawiesina

– podaje przykłady substancji tworzących z wodą roztwór właściwy, zawiesinę, koloid

– definiuje pojęcia: roztwór nasycony, roztwór nienasycony, roztwór stężony, roztwór rozcieńczony

– definiuje pojęcie krystalizacja

– podaje sposoby otrzymywania roztworu nienasyconego z nasyconego i odwrotnie

– definiuje stężenie procentowe roztworu

– podaje wzór opisujący stężenie procentowe roztworu

prowadzi proste obliczenia z wykorzystaniem pojęć: stężenie procentowe, masa substancji, masa rozpuszczalnika, masa roztworu

Uczeń:

opisuje budowę cząsteczki wody

– wyjaśnia, co to jest cząsteczka polarna

– wymienia właściwości wody zmieniające

się pod wpływem zanieczyszczeń

– planuje doświadczenie udowadniające, że woda: z sieci wodociągowej i naturalnie występująca w przyrodzie są mieszaninami

proponuje sposoby racjonalnego gospodarowania wodą

tłumaczy, na czym polegają procesy mieszania i rozpuszczania

– określa, dla jakich substancji woda jest

dobrym rozpuszczalnikiem

– charakteryzuje substancje ze względu na ich

rozpuszczalność w wodzie

planuje doświadczenia wykazujące wpływ

różnych czynników na szybkość

rozpuszczania substancji stałych w wodzie

– porównuje rozpuszczalność różnych

substancji w tej samej temperaturze

oblicza ilość substancji, którą można rozpuścić w określonej objętości wody

w podanej temperaturze

– podaje przykłady substancji, które

rozpuszczają się w wodzie, tworząc

roztwory właściwe

podaje przykłady substancji, które nie rozpuszczają się w wodzie, tworząc koloidy lub zawiesiny

– wskazuje różnice między roztworem

właściwym a zawiesiną

opisuje różnice między roztworami:

rozcieńczonym, stężonym, nasyconym

i nienasyconym

– przekształca wzór na stężenie procentowe

roztworu tak, aby obliczyć masę substancji

rozpuszczonej lub masę roztworu

oblicza masę substancji rozpuszczonej lub

masę roztworu, znając stężenie procentowe

roztworu

– wyjaśnia, jak sporządzić roztwór o określonym stężeniu procentowym, np. 100 g 20-procentowego roztworu soli kuchennej

Uczeń:

– wyjaśnia, na czym polega tworzenie

wiązania kowalencyjnego spolaryzowanego

w cząsteczce wody

– wyjaśnia budowę polarną cząsteczki wody

– określa właściwości wody wynikające z jej

budowy polarnej

przewiduje zdolność różnych substancji do rozpuszczania się w wodzie

– przedstawia za pomocą modeli proces

rozpuszczania w wodzie substancji o budowie polarnej, np. chlorowodoru

– podaje rozmiary cząstek substancji

wprowadzonych do wody i znajdujących się

w roztworze właściwym, koloidzie,

zawiesinie

– wykazuje doświadczalnie wpływ różnych

czynników na szybkość rozpuszczania

substancji stałej w wodzie

– posługuje się wykresem rozpuszczalności

– wykonuje obliczenia z wykorzystaniem

wykresu rozpuszczalności

– oblicza masę wody, znając masę roztworu

i jego stężenie procentowe

– prowadzi obliczenia z wykorzystaniem

pojęcia gęstości

podaje sposoby zmniejszenia lub zwiększenia stężenia roztworu

– oblicza stężenie procentowe roztworu

powstałego przez zagęszczenie i rozcieńczenie

roztworu

oblicza stężenie procentowe roztworu

nasyconego w danej temperaturze

(z wykorzystaniem wykresu rozpuszczalności)

– wymienia czynności prowadzące

do sporządzenia określonej objętości roztworu

o określonym stężeniu procentowym

– sporządza roztwór o określonym stężeniu

procentowym

 

Uczeń:

– proponuje doświadczenie udowadniające,

że woda jest związkiem wodoru i tlenu

– określa wpływ ciśnienia atmosferycznego na wartość temperatury wrzenia wody

porównuje rozpuszczalność w wodzie związków kowalencyjnych i jonowych

– wykazuje doświadczalnie, czy roztwór jest

nasycony, czy nienasycony

– rozwiązuje z wykorzystaniem gęstości zadania rachunkowe dotyczące stężenia procentowego

– oblicza rozpuszczalność substancji w danej

temperaturze, znając stężenie procentowe jej

roztworu nasyconego w tej temperaturze

– oblicza stężenie roztworu powstałego po zmieszaniu roztworów tej samej substancji o różnych stężeniach

 

 

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej.
Uczeń:

– wyjaśnia, na czym polega asocjacja cząsteczek wody

– rozwiązuje zadania rachunkowe na stężenie procentowe roztworu, w którym rozpuszczono mieszaninę substancji stałych

– rozwiązuje zadania z wykorzystaniem pojęcia stężenie molowe


Tlenki i wodorotlenki

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

definiuje pojęcie katalizator

– definiuje pojęcie tlenek

– podaje podział tlenków na tlenki metali i tlenki niemetali

zapisuje równania reakcji otrzymywania tlenków metali i tlenków niemetali

– wymienia zasady BHP dotyczące pracy z zasadami

definiuje pojęcia wodorotlenek i zasada

– odczytuje z tabeli rozpuszczalności, czy wodorotlenek jest rozpuszczalny w wodzie czy też nie

opisuje budowę wodorotlenków

– zna wartościowość grupy wodorotlenowej

– rozpoznaje wzory wodorotlenków

zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków: NaOH, KOH, Ca(OH)2, Al(OH)3, Cu(OH)2

opisuje właściwości oraz zastosowania wodorotlenków: sodu, potasu i wapnia

– łączy nazwy zwyczajowe (wapno palone i wapno gaszone) z nazwami systematycznymi tych związków chemicznych

definiuje pojęcia: elektrolit, nieelektrolit

− definiuje pojęcia: dysocjacja jonowa, wskaźnik

– wymienia rodzaje odczynów roztworów

– podaje barwy wskaźników w roztworze o podanym odczynie

wyjaśnia, na czym polega dysocjacja jonowa zasad

zapisuje równania dysocjacji jonowej zasad (proste przykłady)

− podaje nazwy jonów powstałych w wyniku dysocjacji jonowej

odróżnia zasady od innych substancji za pomocą wskaźników

– rozróżnia pojęcia wodorotlenek i zasada

 

Uczeń:

– podaje sposoby otrzymywania tlenków

opisuje właściwości i zastosowania wybranych tlenków

– podaje wzory i nazwy wodorotlenków

– wymienia wspólne właściwości zasad i wyjaśnia, z czego one wynikają

– wymienia dwie główne metody otrzymywania wodorotlenków

zapisuje równania reakcji otrzymywania wodorotlenku sodu, potasu i wapnia

– wyjaśnia pojęcia woda wapienna, wapno palone i wapno gaszone

– odczytuje proste równania dysocjacji jonowej zasad

– definiuje pojęcie odczyn zasadowy

– bada odczyn

– zapisuje obserwacje do przeprowadzanych na lekcji doświadczeń

Uczeń:

– wyjaśnia pojęcia wodorotlenek i zasada

– wymienia przykłady wodorotlenków i zasad

– wyjaśnia, dlaczego podczas pracy z zasadami należy zachować szczególną ostrożność

wymienia poznane tlenki metali, z których
   otrzymać zasady

– zapisuje równania reakcji otrzymywania wybranego wodorotlenku

planuje doświadczenia, w których wyniku można otrzymać wodorotlenki sodu, potasu lub wapnia

– planuje sposób otrzymywania wodorotlenków nierozpuszczalnych w wodzie

zapisuje i odczytuje równania dysocjacji jonowej zasad

określa odczyn roztworu zasadowego i uzasadnia to

– opisuje doświadczenia przeprowadzane na lekcjach (schemat, obserwacje, wniosek)

opisuje zastosowania wskaźników

planuje doświadczenie, które umożliwi zbadanie odczynu produktów używanych w życiu codziennym

Uczeń:

– zapisuje wzór sumaryczny wodorotlenku dowolnego metalu

planuje doświadczenia, w których wyniku można otrzymać różne wodorotlenki, także praktycznie nierozpuszczalne w wodzie

zapisuje równania reakcji otrzymywania różnych wodorotlenków

– identyfikuje wodorotlenki na podstawie podanych informacji

– odczytuje równania reakcji chemicznych

 

 

 

Przykłady wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej.
Uczeń:

– opisuje i bada właściwości wodorotlenków amfoterycznych

 

 

 

 

24

 

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 7 szkoły podstawowej oparte
na
Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

I. Biologia jako nauka

1. Biologia jako nauka

Uczeń:

  •          określa przedmiot badań biologii jako nauki
  •          podaje przykłady dziedzin biologii
  •          wymienia dziedziny biologii zajmujące się budową                                        i funkcjonowaniem człowieka
  •          wymienia źródła wiedzy biologicznej

Uczeń:

  •          korzysta                                       z poszczególnych źródeł wiedzy
  •          opisuje cechy organizmów żywych

Uczeń:

  •          posługuje się właściwymi źródłami wiedzy biologicznej podczas rozwiązywania problemów
  •          rozróżnia próby kontrolną i badawczą

Uczeń:

  •          charakteryzuje wybrane dziedziny biologii
  •          przedstawia metody badań stosowanych w biologii

Uczeń:

  •          wyszukuje                                      i krytycznie analizuje informacje

z różnych źródeł dotyczące różnych dziedzin biologii

2. Komórkowa budowa organizmów

  •          wskazuje komórkę jako podstawową jednostkę organizacji życia
  •          wymienia elementy budowy komórek: roślinnej, zwierzęcej, grzybowej

i bakteryjnej

  •          obserwuje preparaty przygotowane przez nauczyciela
  •          wymienia funkcje poszczególnych struktur komórkowych
  •          posługuje się mikroskopem
  •          z pomocą nauczyciela wykonuje proste preparaty mikroskopowe
  •          z pomocą nauczyciela rysuje obraz widziany pod mikroskopem
  •          odróżnia pod mikroskopem, na schemacie, zdjęciu
 

lub na podstawie opisu poszczególne elementy budowy komórki

  •          samodzielnie wykonuje proste preparaty mikroskopowe
  •          z niewielką pomocą nauczyciela rysuje obraz widziany pod mikroskopem
  •          wyjaśnia rolę poszczególnych elementów komórki
  •          porównuje budowę różnych komórek
  •          omawia budowę                          i funkcje struktur komórkowych
  •          analizuje różnice między poszczególnymi typami komórek
  •          wyciąga wnioski dotyczące komórkowej budowy organizmów                 na podstawie obserwacji preparatów
  •          wykonuje preparaty mikroskopowe, ustawia ostrość obrazu

za pomocą śrub:

makro- i mikrometrycznej, samodzielnie rysuje obraz widziany pod mikroskopem

  •          wykonuje przestrzenny model komórki z dowolnego materiału
  •          analizuje różnice między poszczególnymi typami komórek oraz wykazuje związek ich budowy z pełnioną funkcją
  •          samodzielnie wykonuje preparaty mikroskopowe
  •          sprawnie posługuje się mikroskopem
  •          dokładnie rysuje obraz widziany pod mikroskopem

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

I. Biologia jako nauka

3. Hierarchiczna                    budowa organizmów. Tkanki zwierzęce

  •          wskazuje komórkę jako podstawowy element budowy ciała człowieka
  •          wyjaśnia, czym jest tkanka
  •          wymienia podstawowe rodzaje tkanek zwierzęcych
  •          wyjaśnia, czym jest narząd
  •          wymienia układy narządów człowieka
  •          wymienia rodzaje tkanki łącznej
  •          określa najważniejsze funkcje poszczególnych tkanek zwierzęcych
  •          podaje rozmieszczenie przykładowych tkanek zwierzęcych w organizmie
  •          opisuje podstawowe funkcje poszczególnych układów narządów
  •          charakteryzuje budowę poszczególnych tkanek zwierzęcych
  •          rysuje schemat komórki nerwowej i opisuje poszczególne elementy jej budowy
  •          rozpoznaje pod mikroskopem
 

lub na ilustracji rodzaje tkanek zwierzęcych

  •          wyjaśnia funkcje poszczególnych układów narządów
  •          opisuje rodzaje tkanki nabłonkowej
  •          charakteryzuje rolę poszczególnych składników morfotycznych krwi
  •          opisuje hierarchiczną budowę organizmu człowieka
  •          przyporządkowuje tkanki do narządów i układów narządów
  •          analizuje hierarchiczną budowę organizmu człowieka
  •          analizuje związek między budową                         a funkcją poszczególnych tkanek zwierzęcych
  •          wykazuje zależność między poszczególnymi układami narządów
  •          tworzy mapę pojęciową ilustrującą hierarchiczną budowę organizmu człowieka
   

 

II. Skóra – powłoka organizmu

4. Budowa i funkcje skóry

  •          wymienia warstwy skóry
  •          przedstawia podstawowe funkcje skóry
  •          wymienia wytwory naskórka
  •          z pomocą nauczyciela omawia wykonane doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu
  •          omawia funkcje skóry i warstwy podskórnej
  •          rozpoznaje na ilustracji lub schemacie warstwy skóry
  •          samodzielnie omawia wykonane doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu
  •          wykazuje na konkretnych przykładach związek między budową a funkcjami skóry
  •          opisuje funkcje poszczególnych wytworów naskórka
  •          z pomocą nauczyciela wykonuje doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu
  •          na podstawie opisu wykonuje doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu
  •          wyszukuje odpowiednie informacje i planuje doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu
       

5. Higiena i choroby skóry

  •          wymienia choroby skóry
  •          podaje przykłady dolegliwości skóry
  •          omawia zasady pielęgnacji skóry młodzieńczej
  •          opisuje stan zdrowej skóry
  •          wskazuje konieczność dbania o dobry stan skóry
  •          wymienia przyczyny grzybic skóry
  •          wskazuje metody zapobiegania grzybicom skóry
  •          klasyfikuje rodzaje oparzeń i odmrożeń skóry
  •          omawia zasady udzielania pierwszej pomocy

w przypadku oparzeń skóry

  •          omawia objawy dolegliwości skóry
  •          wyjaśnia, czym                       są alergie skórne
  •          wyjaśnia zależność między ekspozycją skóry na silne nasłonecznienie a rozwojem czerniaka
  •          uzasadnia konieczność konsultacji lekarskiej

w przypadku pojawienia się zmian na skórze

  •          ocenia wpływ promieni słonecznych na skórę
  •          wyszukuje informacje

o środkach kosmetycznych

z filtrem UV przeznaczonych dla młodzieży

  •          demonstruje zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku oparzeń skóry
  •          przygotowuje pytania

i przeprowadza wywiad

z lekarzem                                lub pielęgniarką na temat chorób skóry oraz profilaktyki czerniaka                                        i grzybicy

  •          wyszukuje w różnych źródłach informacje na temat chorób, profilaktyki i pielęgnacji skóry młodzieńczej do projektu edukacyjnego

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

III. Aparat ruchu

6. Aparat ruchu. Budowa szkieletu

  •          wskazuje części bierną i czynną aparatu ruchu
  •          podaje nazwy wskazanych elementów budowy szkieletu
  •          wskazuje na schemacie, rysunku i modelu szkielet osiowy oraz szkielet obręczy i kończyn
  •          wyjaśnia sposób działania części biernej                  i czynnej aparatu ruchu
  •          wskazuje na związek budowy kości z ich funkcją w organizmie
  •          rozpoznaje różne kształty kości
  •          wyjaśnia związek budowy kości z ich funkcją w organizmie
  •          klasyfikuje podane kości pod względem kształtów
  •          na przykładzie własnego organizmu wykazuje związek budowy kości
     

z ich funkcją

7. Budowa i rola szkieletu osiowego

  •          wymienia elementy szkieletu osiowego
  •          wymienia elementy budujące klatkę piersiową
  •          podaje nazwy odcinków kręgosłupa
  •          wskazuje na modelu lub ilustracji mózgo-                                            i trzewioczaszkę
  •          wymienia narządy chronione przez klatkę piersiową
  •          wskazuje na schemacie, rysunku i modelu elementy szkieletu osiowego
  •          wymienia kości budujące szkielet osiowy
  •          charakteryzuje funkcje szkieletu osiowego
  •          wyjaśnia związek budowy czaszki z pełnionymi przez nią funkcjami
  •          omawia rolę chrząstek
   

w budowie klatki piersiowej

  •          porównuje budowę poszczególnych odcinków kręgosłupa
  •          rozpoznaje elementy budowy mózgoczaszki                          i trzewioczaszki
  •          analizuje związek budowy poszczególnych kręgów kręgosłupa                        z pełnioną przez nie funkcją
  •          wykazuje związek budowy odcinków kręgosłupa

z pełnioną przez nie funkcją

8. Szkielet kończyn oraz ich obręczy

  •          wymienia elementy budowy szkieletu kończyn oraz ich obręczy
  •          wskazuje na modelu                   lub schemacie kości kończyny górnej                           i kończyny dolnej
  •          wymienia rodzaje połączeń kości
  •          opisuje budowę stawu
  •          rozpoznaje rodzaje stawów
  •          odróżnia staw zawiasowy od stawu kulistego
  •          wymienia kości tworzące obręcze barkową
 

i miedniczną

  •          porównuje budowę kończyny górnej i dolnej
  •          charakteryzuje połączenia kości
  •          wyjaśnia związek budowy stawu                                        z zakresem ruchu kończyny
  •          wykazuje  związek budowy szkieletu kończyn

z funkcjami kończyn górnej i dolnej

  •          wykazuje związek budowy szkieletu obręczy kończyn z ich funkcjami
  •          charakteryzuje funkcje kończyn górnej i dolnej oraz  wykazuje  związek z funkcjonowaniem człowieka w środowisku
 

9. Kości – elementy składowe szkieletu

  •          opisuje budowę kości
  •          omawia cechy fizyczne kości
  •          wskazuje miejsce występowania szpiku kostnego
  •          wymienia składniki chemiczne kości
  •          omawia na podstawie ilustracji doświadczenie wykazujące skład chemiczny kości
  •          wykonuje z pomocą nauczyciela doświadczenie wykazujące skład chemiczny kości
  •          omawia znaczenie składników chemicznych kości
  •          opisuje rolę szpiku kostnego
  •          wykonuje przygotowane doświadczenie wykazujące skład chemiczny kości
  •          demonstruje na przykładzie cechy fizyczne kości
  •          planuje i samodzielnie wykonuje doświadczenie wykazujące skład chemiczny kości
  •          wyszukuje odpowiednie informacje i przeprowadza doświadczenie ilustrujące wytrzymałość kości
     

na złamanie

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

III. Aparat ruchu

10. Budowa

i znaczenie mięśni

  •          wymienia rodzaje tkanki mięśniowej
  •          wskazuje  położenie tkanek mięśniowej gładkiej i poprzecznie prążkowanej szkieletowej
  •          określa funkcje wskazanych mięśni szkieletowych
  •          opisuje cechy tkanki mięśniowej
  •          z pomocą nauczyciela wskazuje na ilustracji najważniejsze mięśnie szkieletowe
  •          rozpoznaje mięśnie szkieletowe wskazane na ilustracji
  •          opisuje czynności mięśni wskazanych na schemacie
  •          wyjaśnia, na czym polega antagonistyczne działanie mięśni
  •          omawia warunki prawidłowej pracy mięśni
  •          określa warunki prawidłowej pracy mięśni
  •          charakteryzuje budowę i funkcje mięśni gładkich
   

i poprzecznie prążkowanych

  •          przedstawia negatywny wpływ środków dopingujących na zdrowie człowieka
  •          na przykładzie własnego organizmu analizuje współdziałanie mięśni, ścięgien, kości i stawów w wykonywaniu ruchów
 

11. Higiena i choroby aparatu ruchu

  •          wymienia naturalne krzywizny kręgosłupa
  •          opisuje przyczyny powstawania wad postawy
  •          wymienia choroby aparatu ruchu
  •          wskazuje ślad stopy z płaskostopiem
  •          omawia przedstawione

na ilustracji wady podstawy

  •          rozpoznaje przedstawione na ilustracji wady postawy
  •          opisuje urazy kończyn
  •          omawia zasady udzielania pierwszej pomocy

w przypadku urazów kończyn

  •          omawia przyczyny chorób aparatu ruchu
  •          omawia wady budowy stóp
  •          rozpoznaje naturalne krzywizny kręgosłupa
  •          wyjaśnia przyczyny powstawania wad postawy
  •          charakteryzuje zmiany zachodzące wraz z wiekiem w układzie kostnym
  •          określa czynniki wpływające na prawidłowy rozwój muskulatury ciała
  •          wyjaśnia przyczyny                       i skutki osteoporozy
  •          wyszukuje informacje dotyczące zapobiegania płaskostopiu
  •          wyjaśnia konieczność stosowania rehabilitacji                          po przebytych urazach
  •          planuje i demonstruje czynności udzielania pierwszej pomocy
 

w przypadku urazów kończyn

  •          analizuje przyczyny urazów ścięgien
  •          przewiduje skutki przyjmowania nieprawidłowej postawy ciała
  •          wyszukuje i prezentuje ćwiczenia zapobiegające deformacjom kręgosłupa
  •          wyszukuje i prezentuje ćwiczenia rehabilitacyjne likwidujące płaskostopie
  •          uzasadnia konieczność regularnych ćwiczeń gimnastycznych

dla prawidłowego funkcjonowania aparatu ruchu

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

IV. Układ pokarmowy

12. Pokarm – budulec i źródło energii

  •          wymienia podstawowe składniki odżywcze
  •          wymienia produkty spożywcze zawierające białko
  •          podaje przykłady pokarmów, które są źródłem węglowodanów
  •          wymienia pokarmy zawierające tłuszcze
  •          omawia z pomocą nauczyciela przebieg doświadczenia wykrywającego obecność tłuszczów i skrobi

w wybranych produktach spożywczych

  •          klasyfikuje składniki odżywcze na budulcowe i energetyczne
  •          określa aminokwasy jako cząsteczki budulcowe białek
  •          wskazuje rolę tłuszczów w organizmie
  •          samodzielnie omawia przebieg doświadczenia wykrywającego obecność tłuszczów i skrobi

w wybranych produktach spożywczych

  •          wyjaśnia znaczenie składników odżywczych                       dla organizmu
  •          określa znaczenie błonnika w prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego
  •          uzasadnia konieczność systematycznego spożywania owoców

i warzyw

  •          porównuje pokarmy pełnowartościowe

i niepełnowartościowe

  •          analizuje etykiety produktów spożywczych pod kątem zawartości różnych składników odżywczych
  •          przeprowadza z pomocą nauczyciela doświadczenie wykrywające obecność tłuszczów i skrobi

w wybranych produktach spożywczych

  •          ilustruje na przykładach źródła składników odżywczych i wyjaśnia ich znaczenie                         dla organizmu
  •          wyjaśnia związek między spożywaniem produktów białkowych                                        a prawidłowym wzrostem ciała
  •          omawia rolę aminokwasów egzogennych w organizmie
  •          porównuje wartość energetyczną węglowodanów i tłuszczów
  •          wyjaśnia skutki nadmiernego spożywania tłuszczów
  •          samodzielnie przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność tłuszczów i skrobi                         w wybranych produktach spożywczych
  •          planuje i samodzielnie przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność tłuszczów i skrobi w wybranych produktach spożywczych
  •          analizuje zależność między rodzajami spożywanych pokarmów a funkcjonowaniem organizmu
 

13. Witaminy, sole mineralne, woda

  •          wymienia przykłady witamin rozpuszczalnych               w wodzie

i w tłuszczach

  •          podaje przykład jednej awitaminozy
  •          wymienia najważniejsze pierwiastki budujące ciała organizmów
  •          podaje  rolę dwóch wybranych makroelementów

w organizmie człowieka

  •          wymienia po trzy makroelementy

i mikroelementy

  •          omawia z pomocą nauczyciela przebieg doświadczenia dotyczącego wykrywania witaminy C
  •          wymienia witaminy rozpuszczalne w wodzie i w tłuszczach
  •          wymienia skutki niedoboru witamin
  •          wskazuje rolę wody w organizmie
  •          omawia znaczenie makroelementów i mikroelementów

w organizmie człowieka

  •          omawia na schemacie przebieg doświadczenia dotyczącego wykrywania witaminy C
  •          charakteryzuje rodzaje witamin
  •          przedstawia rolę i skutki niedoboru witamin: A, C, B6, B12, B9, D
    •          przedstawia rolę i skutki

niedoboru składników mineralnych: Mg, Fe, Ca

  •          określa skutki niewłaściwej suplementacji witamin

i składników mineralnych

  •          na przygotowanym sprzęcie i z niewielką pomocą nauczyciela wykonuje doświadczenie dotyczące wykrywania witaminy C
  •          analizuje skutki niedoboru witamin, makroelementów i mikroelementów

w organizmie

  •          przewiduje skutki niedoboru wody w organizmie
  •          samodzielnie wykonuje doświadczenie dotyczące witaminy C
  •          wyszukuje informacje dotyczące roli błonnika w prawidłowym

funkcjonowaniu przewodu pokarmowego

  •          wyszukuje odpowiednie informacje, planuje

i wykonuje doświadczenie dotyczące witaminy C

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

IV. Układ pokarmowy

14. Budowa i rola układu pokarmowego

  •          wyjaśnia, na czym polega trawienie pokarmów
  •          wymienia rodzaje zębów u człowieka
  •          wymienia odcinki przewodu pokarmowego człowieka
  •          omawia z pomocą nauczyciela przebieg doświadczenia badającego wpływ substancji zawartych w ślinie                        na trawienie skrobi
  •          opisuje rolę poszczególnych rodzajów zębów
  •          wskazuje odcinki przewodu pokarmowego na planszy lub modelu
  •          rozpoznaje wątrobę

i trzustkę na schemacie

  •          lokalizuje położenie wątroby i trzustki we własnym ciele
  •          samodzielnie omawia przebieg doświadczenia badającego wpływ substancji zawartych                     w ślinie na trawienie skrobi
  •          rozpoznaje poszczególne rodzaje zębów człowieka
  •          wykazuje rolę zębów

w mechanicznej obróbce pokarmu

  •          omawia funkcje poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego
  •          lokalizuje odcinki przewodu pokarmowego                       i wskazuje odpowiednie miejsca

na powierzchni swojego ciała

  •          charakteryzuje funkcje wątroby i trzustki
  •          przeprowadza z pomocą nauczyciela doświadczenie badające wpływ substancji zawartych w ślinie

na trawienie skrobi

  •          omawia znaczenie procesu trawienia
  •          opisuje etapy trawienia pokarmów

w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego

  •          analizuje miejsca wchłaniania strawionego pokarmu

i wody

  •          samodzielnie przeprowadza doświadczenie badające wpływ substancji zawartych w ślinie                      na trawienie skrobi
  •          wyszukuje odpowiednie informacje, planuje

i przeprowadza doświadczenie badające wpływ substancji zawartych w ślinie na trawienie skrobi

  •          uzasadnia konieczność stosowania zróżnicowanej diety dostosowanej

do potrzeb organizmu

  •          uzasadnia konieczność dbałości o zęby

15. Higiena i choroby układu pokarmowego

  •          określa zasady zdrowego żywienia
  •          wymienia przykłady chorób układu pokarmowego
  •          wymienia zasady profilaktyki chorób układu pokarmowego
  •          według podanego wzoru oblicza indeks masy ciała
  •          wymienia przyczyny próchnicy zębów
    •          wskazuje grupy pokarmów w piramidzie zdrowego żywienia i aktywności fizycznej
    •          wskazuje na zależność diety od zmiennych warunków zewnętrznych
    •          układa jadłospis w zależności od zmiennych warunków zewnętrznych
    •          wymienia choroby układu pokarmowego
    •          analizuje indeks masy ciała swój i kolegów, wykazuje prawidłowości             i odchylenia od normy
    •          omawia zasady udzielania pierwszej pomocy

w przypadku zakrztuszenia

  •          wyjaśnia znaczenie pojęcia wartość energetyczna pokarmu
  •          wykazuje zależność między dietą a czynnikami, które

ją warunkują

  •          przewiduje skutki złego odżywiania się
  •          wykazuje, że WZW A,

WZW B i WZW C

są chorobami związanymi z higieną układu pokarmowego

  •          omawia zasady profilaktyki choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, zatrucia pokarmowego i raka jelita grubego
  •          analizuje indeks masy ciała w zależności od stosowanej diety
  •          wykazuje zależność między higieną odżywiania się                              a chorobami układu pokarmowego
  •          demonstruje czynności udzielania pierwszej pomocy w przypadku zakrztuszenia
  •          wskazuje zasady profilaktyki próchnicy zębów
  •          wyjaśnia, dlaczego należy stosować dietę

zróżnicowaną i dostosowaną do  potrzeb  organizmu (wiek, stan zdrowia, tryb życia, aktywność fizyczna, pora roku)

  •          układa odpowiednią dietę dla uczniów z nadwagą

i niedowagą

  •          przygotowuje i prezentuje wystąpienie w dowolnej formie na temat chorób związanych z zaburzeniami łaknienia i przemiany materii
  •          uzasadnia konieczność badań przesiewowych                   w celu wykrywania wczesnych stadiów raka jelita grubego

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

V. Układ krążenia

16. Budowa i funkcje krwi

  •          podaje nazwy elementów morfotycznych krwi
  •          wymienia grupy krwi
  •          wymienia składniki biorące udział w krzepnięciu krwi
  •          omawia funkcje krwi
  •          wymienia grupy krwi i wyjaśnia, co stanowi

podstawę ich wyodrębnienia

  •          wyjaśnia, co to jest konflikt serologiczny
  •          omawia znaczenie krwi
  •          charakteryzuje elementy morfotyczne krwi
  •          omawia rolę hemoglobiny
  •          przedstawia społeczne znaczenie krwiodawstwa
  •          przewiduje skutki konfliktu serologicznego
  •          omawia zasady transfuzji krwi
  •          wyjaśnia mechanizm krzepnięcia krwi
  •          rozpoznaje elementy morfotyczne krwi
 

na podstawie obserwacji mikroskopowej

  •          uzasadnia potrzebę wykonywania badań zapobiegających konfliktowi serologicznemu
  •          analizuje wyniki laboratoryjnego badania krwi

17. Krwiobiegi

  •          wymienia narządy układu krwionośnego
  •          z pomocą nauczyciela omawia na podstawie ilustracji mały i duży obieg krwi
  •          omawia funkcje wybranego naczynia krwionośnego
  •          porównuje budowę i funkcje żył, tętnic oraz naczyń włosowatych
  •          opisuje funkcje zastawek żylnych
  •          porównuje krwiobiegi mały i duży
  •          opisuje drogę krwi płynącej w małym                         i dużym krwiobiegu
  •          rozpoznaje poszczególne naczynia krwionośne
   

na ilustracji

  •          wykazuje związek budowy naczyń krwionośnych

z pełnionymi

przez nie funkcjami

  •          analizuje związek przepływu krwi                              w naczyniach

z wymianą gazową

18. Budowa

i działanie serca

  •          lokalizuje położenie serca we własnym ciele
  •          wymienia elementy budowy serca
  •          podaje prawidłową wartość pulsu i ciśnienia zdrowego człowieka
  •          rozpoznaje elementy budowy serca i naczynia krwionośnego na schemacie (ilustracji z podręcznika)
  •          wyjaśnia, czym jest puls
  •          opisuje mechanizm pracy serca
  •          omawia fazy cyklu pracy serca
  •          mierzy koledze puls
  •          wyjaśnia różnicę między ciśnieniem skurczowym
 

a ciśnieniem rozkurczowym krwi

  •          wykazuje rolę zastawek w funkcjonowaniu serca
  •          porównuje wartości ciśnienia skurczowego                           i rozkurczowego krwi
  •          omawia doświadczenie wykazujące wpływ wysiłku fizycznego                    na zmiany tętna i ciśnienia krwi
  •          planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wysiłku fizycznego na zmiany tętna i ciśnienia krwi
 

19. Higiena i choroby układu krwionośnego

  •          wymienia choroby układu krwionośnego
  •          omawia pierwszą pomoc w wypadku krwawień

i krwotoków

  •          wymienia przyczyny chorób układu krwionośnego
  •          wymienia czynniki wpływające korzystnie

na funkcjonowanie układu krwionośnego

  •          analizuje przyczyny chorób układu krwionośnego
  •          charakteryzuje objawy krwotoku żylnego

i tętniczego

  •          wyjaśnia, na czym polega białaczka                           i anemia
  •          przedstawia znaczenie aktywności fizycznej

i prawidłowej diety dla właściwego funkcjonowania układu krwionośnego

  •          przygotowuje portfolio na temat chorób układu krwionośnego
  •          demonstruje pierwszą pomoc w wypadku krwotoków
  •          wyjaśnia znaczenie badań profilaktycznych chorób układu krwionośnego
  •          wyszukuje i prezentuje

w dowolnej formie materiały edukacyjne oświaty zdrowotnej na temat chorób społecznych: miażdżycy, nadciśnienia tętniczego

i zawałów serca

20. Układ limfatyczny

  •          wymienia cechy układu limfatycznego
  •          wymienia narządy układu limfatycznego
  •          opisuje budowę układu limfatycznego
  •          omawia rolę węzłów chłonnych
  •          opisuje rolę układu limfatycznego
  •          rozpoznaje na ilustracji lub schemacie narządy układu limfatycznego
  •          porównuje układ limfatyczny z układem krwionośnym
       

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

V. Układ krążenia

21. Budowa

i funkcjonowanie układu odpornościowego

  •          wymienia elementy układu odpornościowego
  •          wymienia rodzaje odporności
  •          przedstawia różnice między surowicą a szczepionką
  •          wyróżnia odporność swoistą i nieswoistą, czynną                           i bierną, naturalną i sztuczną
  •          definiuje szczepionkę

i surowicę jako czynniki odpowiadające za odporność nabytą

  •          omawia rolę elementów układu odpornościowego
  •          charakteryzuje rodzaje odporności
  •          określa zasadę działania szczepionki                              i surowicy
  •          wyjaśnia mechanizm działania odporności swoistej
  •          opisuje rodzaje leukocytów
  •          odróżnia działanie szczepionki                            od działania surowicy
  •          analizuje wykaz szczepień
 

w swojej książeczce zdrowia

  •          ocenia znaczenie szczepień

22. Zaburzenia funkcjo- nowania układu odpornościowego

  •          wymienia czynniki mogące wywołać alergie
  •          opisuje objawy alergii
  •          określa przyczynę choroby AIDS
  •          wyjaśnia, na czym polega transplantacja narządów
  •          podaje przykłady narządów, które można przeszczepiać
  •          wyjaśnia sposób zakażenia HIV
  •          wskazuje drogi zakażenia się HIV
  •          wskazuje zasady profilaktyki AIDS
  •          uzasadnia, że alergia jest związana                                       z nadwrażliwością układu odpornościowego
  •          ilustruje przykładami znaczenie transplantologii
  •          przedstawia znaczenie przeszczepów oraz zgody na transplantację narządów po śmierci
       

 

VI. Układ oddechowy

23. Budowa i rola układu oddechowego

  •          wymienia odcinki układu oddechowego
  •          rozpoznaje na ilustracji narządy układu oddechowego
  •          omawia funkcje elementów układu oddechowego
  •          opisuje rolę nagłośni
  •          na podstawie własnego organizmu przedstawia mechanizm wentylacji płuc
  •          wyróżnia drogi oddechowe i narządy wymiany gazowej
  •          wykazuje związek budowy elementów układu oddechowego z pełnionymi funkcjami
  •          odróżnia głośnię i nagłośnię
  •          demonstruje mechanizm modulacji głosu
  •          definiuje płuca jako miejsce wymiany gazowej
  •          wykazuje związek między budową a funkcją płuc
  •          wykonuje z dowolnych materiałów model układu oddechowego
  •          wyszukuje odpowiednie metody i bada pojemność własnych płuc
       

24. Mechanizm wymiany gazowej

  •          wymienia narządy biorące udział w procesie wentylacji płuc
  •          demonstruje na sobie mechanizm wdechu

i wydechu

  •          z pomocą nauczyciela omawia doświadczenie wykrywające obecność CO2 w wydychanym powietrzu
  •          wskazuje różnice w ruchach klatki piersiowej i przepony podczas wdechu i wydechu
  •          przedstawia rolę krwi w transporcie gazów oddechowych
  •          omawia zawartość gazów w powietrzu wdychanym i wydychanym
  •          oblicza liczbę wdechów

i wydechów przed wysiłkiem fizycznym i po nim

  •          z pomocą nauczyciela przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność CO2

w wydychanym powietrzu

  •          wyróżnia  procesy wentylacji płuc                             i oddychania komórkowego
  •          opisuje dyfuzję O2 i CO2 zachodzącą w pęcherzykach płucnych
  •          wyjaśnia zależność między liczbą oddechów a wysiłkiem fizycznym
  •          na przygotowanym sprzęcie samodzielnie przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność CO2

w wydychanym powietrzu

  •            interpretuje wyniki doświadczenia wykrywającego CO2

w wydychanym powietrzu

  •            przedstawia graficznie zawartość gazów

w powietrzu wdychanym i wydychanym

  •            analizuje proces wymiany gazowej                                     w płucach i tkankach
  •            omawia obserwację dotyczącą wpływu wysiłku fizycznego                      na częstość oddechów
  •            samodzielnie przygotowuje zestaw laboratoryjny

i przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność CO2

w wydychanym powietrzu

  •          planuje i wykonuje obserwację wpływu wysiłku fizycznego                     na częstość oddechów
  •          wyszukuje odpowiednie informacje, planuje

i samodzielnie przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność CO2

w wydychanym powietrzu

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

VI. Układ oddechowy

25. Oddychanie komórkowe

  •          definiuje mitochondrium jako miejsce oddychania komórkowego
  •          wskazuje ATP jako nośnik energii
  •          zapisuje słownie równanie reakcji chemicznej ilustrujące utlenianie glukozy
  •          określa znaczenie oddychania komórkowego
  •          zapisuje za pomocą symboli chemicznych równanie reakcji ilustrujące utlenianie glukozy
  •          omawia rolę ATP                            w organizmie
  •          wyjaśnia sposób magazynowania energii w ATP
  •          opisuje zależność między ilością mitochondriów
     

a zapotrzebowaniem narządów na energię

26. Higiena i choroby układu oddechowego

  •          definiuje kichanie                       i kaszel jako reakcje obronne organizmu
  •          wymienia choroby układu oddechowego
  •          wymienia czynniki wpływające na prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego
  •          wskazuje źródła infekcji górnych                         i dolnych dróg oddechowych
  •          określa sposoby zapobiegania chorobom układu oddechowego
  •          opisuje przyczyny astmy
  •          omawia zasady postępowania w przypadku utraty oddechu
  •          omawia wpływ zanieczyszczeń pyłowych na prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego
  •          podaje  objawy wybranych chorób układu oddechowego
  •          wyjaśnia związek między wdychaniem powietrza przez nos                               a profilaktyką chorób układu oddechowego
  •          opisuje zasady profilaktyki anginy, gruźlicy i raka płuc
  •          rozróżnia czynne i bierne palenie tytoniu
  •          wykazuje zależność między zanieczyszczeniem środowiska
   

a zachorowalnością na astmę

  •          demonstruje zasady udzielania pierwszej pomocy w wypadku zatrzymania oddechu
  •          analizuje wpływ palenia tytoniu na funkcjonowanie układu oddechowego
  •          wyszukuje w dowolnych źródłach informacje

na temat przyczyn rozwoju raka płuc

  •          przeprowadza według podanego schematu

i pod opieką nauczyciela badanie zawartości substancji smolistych

w jednym papierosie

  •          przeprowadza wywiad w przychodni zdrowia na temat profilaktyki chorób płuc

 

VII. Układ wydalniczy

27. Budowa

i działanie układu wydalniczego

  •          wymienia przykłady substancji, które są wydalane przez organizm człowieka
  •          wymienia narządy układu wydalniczego
  •          wyjaśnia pojęcia wydalanie

i defekacja

  •          wymienia drogi wydalania zbędnych produktów przemiany materii
  •          wymienia CO2                                  i mocznik jako zbędne produkty przemiany materii
  •          porównuje wydalanie i defekację
  •          omawia na podstawie ilustracji proces powstawania moczu
  •          wskazuje na modelu lub ilustracji miejsce powstawania moczu pierwotnego
  •          opisuje sposoby wydalania mocznika                       i CO2
  •          rozpoznaje na modelu lub materiale świeżym warstwy budujące nerkę
  •          omawia rolę układu wydalniczego
 

w prawidłowym funkcjonowaniu całego organizmu

  •          wykonuje z dowolnego materiału model układu moczowego
  •          tworzy schemat przemian substancji odżywczych

od zjedzenia do wydalenia

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

VII. Układ wydalniczy

28. Higiena i choroby układu wydalniczego

  •          wymienia zasady higieny układu wydalniczego
  •          wymienia choroby układu wydalniczego
  •          wskazuje na zakażenia dróg moczowych i kamicę nerkową jako choroby układu wydalniczego
  •          wymienia badania stosowane w profilaktyce tych chorób
  •          określa dzienne zapotrzebowanie organizmu człowieka na wodę
  •          omawia przyczyny chorób układu wydalniczego
  •          omawia na ilustracji przebieg dializy
  •          wyjaśnia znaczenie wykonywania badań kontrolnych moczu
  •          wskazuje na konieczność okresowego wykonywania badań kontrolnych moczu
  •          uzasadnia konieczność picia dużych ilości wody podczas leczenia chorób nerek
  •          ocenia rolę dializy                             w ratowaniu życia
  •          uzasadnia konieczność regularnego opróżniania pęcherza moczowego
  •          analizuje własne wyniki laboratoryjnego badania moczu i na tej podstawie określa stan zdrowia własnego układu wydalniczego
       

 

VIII. Regulacja nerwowo-hormonalna

29. Budowa

i funkcjonowanie układu dokrewnego

  •          wymienia gruczoły dokrewne
  •          wymienia przykłady hormonów
  •          wskazuje na ilustracji położenie najważniejszych gruczołów dokrewnych
  •          klasyfikuje gruczoły

na gruczoły wydzielania zewnętrznego

i wewnętrznego

  •          wyjaśnia pojęcie gruczoł dokrewny
  •          wyjaśnia, czym są hormony
  •          podaje przyczyny cukrzycy
  •          określa cechy hormonów
  •          przyporządkowuje hormony do odpowiednich gruczołów, które je wytwarzają
  •          charakteryzuje działanie insuliny                       i glukagonu
  •          przedstawia biologiczną rolę hormonu wzrostu, tyroksyny, insuliny, adrenaliny, testosteronu, estrogenów
  •          omawia znaczenie swoistego działania hormonów
  •          wyjaśnia, na czym polega antagonistyczne działanie insuliny                         i glukagonu
  •          uzasadnia, że nie należy bez konsultacji                              z lekarzem przyjmować preparatów i leków hormonalnych
     

30. Zaburzenia funkcjonowania układu dokrewnego

  •          wymienia skutki nadmiaru i niedoboru hormonu wzrostu
  •          wyjaśnia pojęcie równowaga hormonalna
  •          interpretuje skutki nadmiaru i niedoboru hormonów
  •          uzasadnia związek niedoboru insuliny                                 z cukrzycą
  •          analizuje i wykazuje różnice między                   cukrzycą typu 1 i 2
       

31. Budowa i rola układu nerwowego

  •          wymienia funkcje układu nerwowego
  •          wymienia elementy budowy ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego
  •          rozpoznaje na ilustracji ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy
  •          opisuje elementy budowy komórki nerwowej
  •          wskazuje na ilustracji neuronu przebieg impulsu nerwowego
  •          wyróżnia somatyczny                              i autonomiczny układ nerwowy
  •          opisuje funkcje układu nerwowego
  •          porównuje działanie układów nerwowego i dokrewnego
  •          wykazuje związek budowy komórki nerwowej z jej funkcją
  •          omawia działanie ośrodkowego
 

i obwodowego układu nerwowego

  •          wyjaśnia sposób działania synapsy
  •          charakteryzuje funkcje somatycznego

i autonomicznego układu nerwowego

  •          porównuje funkcje współczulnej

i przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego

  •          ocenia rolę regulacji nerwowo-hormonalnej w prawidłowym funkcjonowaniu całego organizmu

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

VIII. Regulacja nerwowo-hormonalna

32. Ośrodkowy układ nerwowy

  •          wskazuje na ilustracji najważniejsze elementy mózgowia
  •          wymienia mózgowie                          i rdzeń kręgowy jako narządy ośrodkowego układu nerwowego
  •          wskazuje elementy budowy rdzenia kręgowego

na ilustracji

  •          opisuje budowę rdzenia kręgowego
  •          objaśnia na ilustracji budowę mózgowia
  •          określa mózgowie jako jednostkę nadrzędną

w stosunku do pozostałych części układu nerwowego

  •          uzasadnia nadrzędną funkcję mózgowia                           w stosunku

do pozostałych części układu nerwowego

33. Obwodowy układ nerwowy. Odruchy

  •          wymienia rodzaje nerwów obwodowych
  •          podaje po trzy przykłady odruchów warunkowych i bezwarunkowych
  •          wyróżnia włókna czuciowe i ruchowe
  •          omawia na podstawie ilustracji drogę impulsu nerwowego          w łuku odruchowym
  •          odróżnia odruchy warunkowe

i bezwarunkowe

  •          wyjaśnia różnicę między odruchem warunkowym a bezwarunkowym
  •          charakteryzuje odruchy warunkowe i bezwarunkowe
  •          przedstawia graficznie drogę impulsu nerwowego w łuku odruchowym
  •          przedstawia rolę odruchów warunkowych w procesie uczenia się
  •          na podstawie rysunku wyjaśnia mechanizm odruchu kolanowego
  •          dowodzi znaczenia odruchów warunkowych
 

i bezwarunkowych w życiu człowieka

  •          demonstruje na koledze odruch kolanowy                           i wyjaśnia działanie tego odruchu

34. Higiena i choroby układu nerwowego

  •          wymienia czynniki wywołujące stres
  •          podaje przykłady trzech chorób spowodowanych stresem
  •          wymienia sposoby radzenia sobie ze stresem
  •          wymienia przykłady chorób układu nerwowego
  •          przyporządkowuje wybranym chorobom układu nerwowego charakterystyczne objawy
  •          wyjaśnia dodatni
 

i ujemny wpływ stresu na funkcjonowanie organizmu

  •          opisuje przyczyny nerwic
  •          rozpoznaje cechy depresji
  •          wymienia choroby układu nerwowego: padaczkę, autyzm, stwardnienie rozsiane, chorobę Alzheimera
  •          analizuje przyczyny chorób układu nerwowego
  •          omawia wpływ snu

na procesy uczenia się i zapamiętywania oraz

na odporność organizmu

  •          charakteryzuje objawy depresji, padaczki, autyzmu, stwardnienia rozsianego, choroby Alzheimera
  •          analizuje związek między prawidłowym wysypianiem się                           a funkcjonowaniem organizmu
 

 

IX. Narządy zmysłów

35. Budowa i działanie narządu wzroku

  •          omawia znaczenie zmysłów w życiu człowieka
  •          rozróżnia w narządzie wzroku aparat ochronny oka i gałkę oczną
  •          wymienia elementy wchodzące w skład aparatu ochronnego oka
  •          rozpoznaje na ilustracji elementy budowy oka
  •          opisuje funkcje elementów aparatu ochronnego oka
  •          wyjaśnia pojęcie akomodacja oka
  •          omawia znaczenie adaptacji oka
  •          omawia funkcje elementów budowy oka
  •          określa funkcję aparatu ochronnego oka
  •          wykazuje związek budowy elementów oka z pełnionymi przez nie funkcjami
  •          opisuje drogę światła w oku
  •          wskazuje lokalizację receptorów wzroku
  •          ilustruje w formie prostego rysunku drogę światła w oku i powstawanie obrazu
 

na siatkówce

  •          omawia powstawanie obrazu na siatkówce
  •          planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące reakcję tęczówki na światło o różnym natężeniu
  •          ilustruje za pomocą prostego rysunku drogę światła

w oku i powstawanie obrazu na siatkówce oraz wyjaśnia rolę soczewki w tym procesie

  •          przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność tarczy nerwu wzrokowego w oku
  •          ilustruje za pomocą prostego rysunku drogę światła

w oku oraz z użyciem odpowiedniej terminologii tłumaczy powstawanie

i odbieranie wrażeń wzrokowych

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

IX. Narządy zmysłów

36. Ucho – narząd słuchu

i równowagi

  •          rozpoznaje na ilustracji elementy budowy ucha
  •          wyróżnia ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne
  •          wskazuje na ilustracji położenie narządu równowagi
  •          wymienia funkcje poszczególnych elementów ucha
  •          charakteryzuje funkcje poszczególnych elementów ucha
  •          omawia funkcje ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego
  •          wyjaśnia mechanizm odbierania i rozpoznawania dźwięków
  •          wskazuje lokalizację receptorów słuchu
   

i równowagi w uchu

  •          wyjaśnia zasadę działania narządu równowagi
  •          analizuje przebieg bodźca słuchowego, uwzględniając przetwarzanie fal dźwiękowych na impulsy nerwowe
 

37. Higiena oka i ucha

  •          wymienia wady wzroku
  •          omawia zasady higieny oczu
  •          wymienia choroby oczu i uszu
  •          rozpoznaje                           na ilustracji krótkowzroczność

i dalekowzroczność

  •          definiuje hałas jako czynnik powodujący głuchotę
  •          omawia przyczyny powstawania wad wzroku
  •          charakteryzuje wady wzroku
  •          wyjaśnia, na czym polega daltonizm                         i astygmatyzm
  •          charakteryzuje choroby oczu
  •          omawia sposób korygowania wad wzroku
  •          rozróżnia rodzaje soczewek korygujących wady wzroku
  •          analizuje, w jaki sposób nadmierny hałas może spowodować uszkodzenie słuchu
  •          wyszukuje informacje na temat źródeł hałasu w swoim miejscu zamieszkania
  •          analizuje źródła hałasu w najbliższym otoczeniu
   

i wskazuje na sposoby jego ograniczenia

38. Zmysły powonienia, smaku i dotyku

  •          przedstawia rolę zmysłów powonienia, smaku                         i dotyku
  •          wskazuje rozmieszczenie receptorów powonienia, smaku i dotyku
  •          wymienia podstawowe smaki
  •          wymienia bodźce odbierane przez receptory skóry
  •          omawia rolę węchu w ocenie pokarmów
  •          wymienia rodzaje kubków smakowych
  •          omawia doświadczenie dotyczące rozmieszczenia kubków smakowych

na języku

  •          wskazuje położenie kubków smakowych na języku
  •          z niewielką pomocą nauczyciela wykonuje doświadczenie dotyczące rozmieszczenia kubków smakowych na języku
  •          uzasadnia, że skóra jest narządem dotyku
  •          analizuje znaczenie wolnych zakończeń nerwowych

w skórze

  •          wykonuje na podstawie opisu doświadczenie dotyczące rozmieszczenia kubków smakowych

na języku

  •          planuje i wykonuje doświadczenie dotyczące rozmieszczenia kubków smakowych na języku

X. Rozmnażanie i rozwój człowieka

39. Męski układ rozrodczy

  •          wymienia męskie narządy rozrodcze
  •          wskazuje na ilustracji męskie narządy rozrodcze
  •          wymienia męskie cechy płciowe
  •          omawia budowę plemnika i wykonuje jego schematyczny rysunek
  •          omawia proces powstawania nasienia
  •          określa funkcję testosteronu
  •          wymienia funkcje męskiego układu rozrodczego
  •          opisuje funkcje poszczególnych elementów męskiego układu rozrodczego
  •          uzasadnia, że główka plemnika jest właściwą gametą męską
  •          wykazuje zależność między produkcją hormonów płciowych                    a zmianami zachodzącymi w ciele mężczyzny
  •          wyjaśnia wspólną funkcjonalność prącia jako narządu wydalania                              i narządu rozrodczego
       

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

X. Rozmnażanie i rozwój człowieka

40. Żeński układ rozrodczy

  •          wymienia żeńskie narządy rozrodcze
  •          wskazuje na ilustracji żeńskie narządy rozrodcze
  •          wymienia żeńskie cechy płciowe
  •          opisuje funkcje żeńskiego układu rozrodczego
  •          charakteryzuje pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowe żeńskie cechy płciowe
  •          opisuje funkcje wewnętrznych narządów rozrodczych
  •          wykazuje związek budowy komórki jajowej                           z pełnioną przez nią funkcją
  •          analizuje podobieństwa i różnice w budowie
     

męskich i żeńskich układów narządów: rozrodczego

i wydalniczego

41. Funkcjonowanie żeńskiego układu rozrodczego

  •          wymienia żeńskie hormony płciowe
  •          wymienia kolejne fazy cyklu miesiączkowego
  •          wskazuje w cyklu miesiączkowym dni płodne i niepłodne
  •          definiuje jajnik jako miejsce powstawania komórki jajowej
  •          interpretuje ilustracje przebiegu cyklu miesiączkowego
  •          omawia zmiany hormonalne i zmiany                        w macicy zachodzące                    w trakcie cyklu miesiączkowego
  •          analizuje rolę ciałka żółtego
  •          wyznacza dni płodne i niepłodne                 u kobiet
     

w różnych dniach cyklu miesiączkowego

i z różną długością cyklu

42. Rozwój człowieka – od poczęcia  do narodzin

  •          wymienia nazwy błon płodowych
  •          podaje długość trwania rozwoju płodowego
  •          wymienia zmiany zachodzące w organizmie kobiety podczas ciąży
  •          porządkuje etapy rozwoju zarodka od zapłodnienia do zagnieżdżenia
  •          wyjaśnia znaczenie pojęcia

zapłodnienie

  •          omawia zasady higieny zalecane dla kobiet ciężarnych
  •          podaje czas trwania ciąży
  •          omawia wpływ różnych czynników na prawidłowy rozwój zarodka i płodu
  •          charakteryzuje funkcje błon płodowych
  •          charakteryzuje okres rozwoju płodowego
  •          wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w organizmie kobiety podczas ciąży
  •          charakteryzuje etapy porodu
  •          analizuje funkcje łożyska
  •          uzasadnia konieczność przestrzegania zasad higieny przez kobiety                   w ciąży
  •          omawia mechanizm powstawania ciąży pojedynczej                                       i mnogiej
  •          wyszukuje                         w różnych źródłach informacje na temat rozwoju prenatalnego
     

43. Rozwój człowieka – od narodzin

do starości

  •          wymienia etapy życia człowieka
  •          wymienia rodzaje dojrzałości
  •          określa zmiany rozwojowe u swoich rówieśników
  •          opisuje objawy starzenia się organizmu
  •          wymienia różnice w tempie dojrzewania dziewcząt

i chłopców

  •          charakteryzuje wskazane okresy rozwojowe
  •          przedstawia cechy

oraz przebieg fizycznego, psychicznego i społecznego dojrzewania człowieka

  •          analizuje różnice między przekwitaniem a starością
  •          przyporządkowuje okresom rozwojowym zmiany zachodzące w organizmie
  •          tworzy w dowolnej formie prezentację na temat dojrzewania
  •          tworzy portfolio

ze zdjęciami swojej rodziny, której członkowie znajdują się w różnych okresach rozwoju

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

X. Rozmnażanie i rozwój człowieka

44. Higiena i choroby układu rozrodczego

  •          wymienia choroby układu rozrodczego
  •          wymienia choroby przenoszone drogą płciową
  •          wymienia naturalne                                 i sztuczne metody planowania rodziny
    •          wskazuje kontakty płciowe jako potencjalne źródło zakażenia układu rozrodczego
    •          przyporządkowuje chorobom źródła zakażenia
    •          wyjaśnia różnicę między nosicielstwem HIV

a chorobą AIDS

  •          wymienia drogi zakażenia wirusami: HIV, HBV, HCV i HPV
  •          przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową
  •          wyjaśnia konieczność regularnych wizyt

u ginekologa

  •          przyporządkowuje chorobom ich charakterystyczne objawy
  •          omawia zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez wirusy: HIV, HBV, HCV                   i HPV
  •          porównuje naturalne i sztuczne metody planowania rodziny
  •          wymienia ryzykowne zachowania seksualne, które mogą prowadzić do zakażenia HIV
  •          przewiduje indywidualne

i społeczne skutki zakażenia wirusami: HIV, HBV, HCV

i HPV

  •          uzasadnia konieczność wykonywania badań kontrolnych jako sposobu wczesnego wykrywania raka piersi, raka szyjki macicy

i raka prostaty

  •          wyszukuje w różnych źródłach  informacje na temat planowanych szczepień przeciwko

wirusowi brodawczaka, który wywołuje raka szyjki macicy

  •          ocenia naturalne i sztuczne metody antykoncepcji

 

XI. Równowaga wewnętrzna organizmu

45. Równowaga wewnętrzna organizmu – homeostaza

  •          własnymi słowami wyjaśnia, na czym polega homeostaza
  •          wyjaśnia mechanizm termoregulacji                                u człowieka
  •          wskazuje drogi wydalania wody                              z organizmu
  •          wykazuje na podstawie wcześniej  zdobytej wiedzy zależność działania układów pokarmowego

i krwionośnego

  •          opisuje, jakie układy narządów mają wpływ

na regulację poziomu wody we krwi

  •          wyjaśnia, na czym polega homeostaza
  •          na podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wykazuje zależność działania układów: nerwowego, pokarmowego                                    i krwionośnego
  •          na podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wyjaśnia mechanizm regulacji poziomu glukozy we krwi
  •          na podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wykazuje zależność działania poszczególnych układów narządów                             w organizmie człowieka
  •          na podstawie wcześniej zdobytej wiedzy wyjaśnia, jakie  układy  narządów biorą udział                                     w mechanizmie regulacji poziomu glukozy we krwi
  •          analizuje  i  wykazuje rolę regulacji nerwowo-
 

-hormonalnej w utrzymaniu homeostazy

 

 

 

 

 

Dział

 

Temat

Poziom wymagań

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

 

XI. Równowaga wewnętrzna organizmu

46. Choroba – zaburzenie homeostazy

  •          omawia wpływ trybu życia na stan zdrowia człowieka
  •          podaje przykłady trzech chorób zakaźnych wraz z czynnikami, które

je wywołują

  •          wymienia choroby cywilizacyjne
  •          wymienia najczęstsze przyczyny nowotworów
    •          opisuje zdrowie fizyczne, psychiczne                       i społeczne
    •          podaje przykłady wpływu środowiska                  na życie i zdrowie człowieka
    •          przedstawia znaczenie aktywności fizycznej dla prawidłowego

funkcjonowania organizmu człowieka

  •          przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób nowotworowych
  •          klasyfikuje podaną chorobę do grupy chorób cywilizacyjnych                       lub zakaźnych
  •          omawia znaczenie szczepień ochronnych
  •          wskazuje alergie jako skutek zanieczyszczenia środowiska
  •          wskazuje metody zapobiegania chorobom cywilizacyjnym
  •          charakteryzuje czynniki wpływające na zdrowie człowieka
  •          przedstawia znaczenie pojęć

zdrowie i choroba

  •          rozróżnia zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne
  •          wymienia najważniejsze choroby człowieka wywoływane przez wirusy, bakterie, protisty i pasożyty zwierzęce oraz przedstawia zasady profilaktyki tych chorób
  •          podaje kryterium podziału chorób na choroby zakaźne i cywilizacyjne
  •          podaje przykłady szczepień obowiązkowych i nieobowiązkowych
  •          wyjaśnia przyczyny powstawania chorób społecznych
  •          wykazuje wpływ środowiska na zdrowie
  •          uzasadnia, że antybiotyki

i inne leki należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza (dawka, godziny przyjmowania leku                           i długość kuracji)

  •          dowodzi, że stres jest przyczyną chorób cywilizacyjnych
  •          uzasadnia, że nerwice są chorobami cywilizacyjnymi
  •          uzasadnia konieczność okresowego wykonywania podstawowych badań kontrolnych
  •          formułuje argumenty przemawiające za tym,

że nie należy bez wyraźnej potrzeby przyjmować ogólnodostępnych leków oraz suplementów

47. Uzależnienia

  •          podaje przykłady używek
  •          wymienia skutki zażywania niektórych substancji psychoaktywnych na stan zdrowia
  •          przedstawia negatywny wpływ na zdrowie człowieka niektórych substancji psychoaktywnych oraz nadużywania kofeiny

i niektórych leków (zwłaszcza oddziałujących                           na psychikę)

  •          opisuje wpływ palenia tytoniu                             na zdrowie
  •          omawia skutki działania alkoholu na funkcjonowanie organizmu
  •          wyjaśnia mechanizm powstawania uzależnień
  •          wyjaśnia znaczenie profilaktyki uzależnień
  •          wykazuje zależność między przyjmowaniem używek

a powstawaniem nałogu

  •          wskazuje alternatywne zajęcia pomagające uniknąć uzależnień
  •          wykonuje w dowolnej formie prezentację na temat profilaktyki uzależnień